Houtkennis Kenmerken van hout · 4 van 6
De nerf
Met nerf wordt de grofheid van het oppervlak van het langshout bedoeld: is het hout opgebouwd uit grovere of fijnere elementen? Het antwoord zit in de houtvaten.
01 Het zit in de vaten
Loofhout heeft vaten: lange buisjes waardoor de boom water omhoog pompt. De diameter van die vaten bepaalt de nerf. Zaag of schaaf je in de lengte, dan snijd je de vaten open: op het langshout zie je ze als krasjes en groefjes. Op het kopshout zie je dezelfde vaten als poriën: kleine gaatjes.
Fijne nerf
Kleine vaten — bijvoorbeeld esdoorn en beuken.
Grove nerf
Grote vaten — bijvoorbeeld eiken en essen.
Eik: grove nerf. Elk voorjaar eerst een band grote vaten, daarna dicht zomerhout met kleine vaten. De grote vaten zie je op het kopshout als gaatjes en op het langshout als groefjes: een grove nerf. Vaten van zo'n 0,3 mm doorsnee. Blokje van 6 × 6 × 12 mm, zo'n 50 keer vergroot.
Eik en es zijn ringporig: elk voorjaar maakt de boom eerst een band grote vaten om snel veel water te kunnen pompen, daarna dicht zomerhout. Beuk en esdoorn zijn verspreidporig: kleine vaten, gelijk verdeeld over de hele ring. Naaldhout heeft helemaal geen vaten — het water gaat door de houtvezels zelf — en heeft daarom altijd een fijne nerf.
02 Fijn of grof: de bomen op een rij
Zo staan de veertien bomen van deze site erbij, met de omschrijving van houtinfo.nl:
Fijne nerf
- Beuk fijn, gelijkmatig
- Esdoorn fijn
- Kers fijn
- Linde fijn, gelijkmatig
- Berk fijn
- Populier fijn en gelijkmatig
- Grenen (grove den) fijn · naaldhout
- Vuren (fijnspar) fijn · naaldhout
- Lariks fijn · naaldhout
Grove nerf
- Zomereik matig grof tot grof
- Es grof
- Noten fijn tot matig grof
- Iep matig grof
- Tamme kastanje matig grof tot grof
Er zit een glijdende schaal tussen: houtinfo noemt noten "fijn tot matig grof" en iep "matig grof". Fijn en grof zijn de twee uitersten.
03 Wat je ermee doet
De nerf zie je, maar je voelt hem vooral — en je merkt hem bij het afwerken. Bekijk de doorsnede van een geschaafd oppervlak, sterk vergroot:
Grove nerf, kaal. De doorgesneden vaten liggen als open gootjes in het oppervlak — je voelt ze als je er met je vingers overheen strijkt.
| Fijne nerf | Grove nerf | |
|---|---|---|
| Uitstraling | egaal, rustig, strak | levendig, open, ambachtelijk |
| Lakken | ligt direct vlak | zakt in de poriën; poriënvuller voor hoogglans |
| Beitsen | neemt gelijkmatig op | poriën nemen meer op en kleuren donkerder: de nerf wordt sterker |
| Schuren | glad en snel klaar | stof zit in de poriën: uitborstelen of uitblazen voor je afwerkt |
| Goed voor | draaiwerk, snijplanken, speelgoed, fijn detail | meubels en vloeren waar de tekening mag spreken |
Om te onthouden
- Nerf = de grofheid van het oppervlak van het langshout.
- Bepaald door de diameter van de vaten: op het langshout krasjes en groefjes, op het kopshout poriën.
- Fijne nerf: kleine vaten — esdoorn, beuken.
- Grove nerf: grote vaten — eiken, essen.
- Grove nerf + hoogglans = eerst poriënvuller.