Houtkennis Kenmerken van hout · 3 van 6
De draad
De houtdraad — de vezelrichting — valt zelden samen met het oppervlak van de plank. Bij het schaven moet je dus rekening houden met die interne richting van het hout, en zoveel mogelijk met de vezels meewerken. Na het schaven van de doeklatten weet je hier alles van!
01 Draad is vezelrichting
Hout bestaat grotendeels uit lange, dunne cellen: de vezels. In de boom lopen ze ongeveer in de lengte van de stam. Hoe ze precies lopen ten opzichte van de lengte-as van de boom, heet de draad van het hout. Draad en vezelrichting zijn dus hetzelfde.
Een plank volgt de vezels bijna nooit precies. De stam groeit niet kaarsrecht, hij loopt taps toe, en de zaag gaat er recht doorheen. Daardoor lopen de vezels meestal een beetje schuin uit het vlak: aan de ene kant duiken ze het hout in, aan de andere kant komen ze eruit. Op de zijkant van de plank zie je dat aan de lijntjes van de vezels.
02 Met of tegen de draad
Schaaf je tegen de draad in, dan krijgt het hout inspringsels en een ruw oppervlak. Schaaf je met de draad, dan wordt het glad. Stel de draad in, kijk naar de zijkant, en kies je schaafrichting:
Kijk naar de zijkant: de vezels lopen schuin omhoog naar rechts. Welke kant schaaf je op?
Waarom? Het schaafijzer tilt de vezel een klein stukje op voordat het hem doorsnijdt. Loopt de vezel vóór het ijzer omhoog, dan loopt die kleine scheur het hout uit en blijft het vlak glad. Loopt de vezel vóór het ijzer omlaag, dan scheurt het hout langs de vezel het hout ín — en breekt er een stukje uit dat dieper ligt dan je wilde schaven.
03 Vier soorten draad
Ten opzichte van de lengte-as van de boom kunnen de vezels op verschillende manieren gerangschikt zijn. Kies een soort; bij kruisdraad en gegolfde draad kun je het licht van de andere kant laten komen.
Rechte draad. De cellen lopen evenwijdig met de lengterichting van de stam. Rechtdradig hout is constructief het sterkste hout en heeft minder uitgebroken vezels bij het schaven.
- Sterkte
- Schaven
- Tekening
Voor alles wat sterk moet zijn: poten, regels, stoelen, stelen.
| Draad | Hoe lopen de vezels? | Wat betekent het? |
|---|---|---|
| Recht | Evenwijdig met de lengterichting van de stam. | Constructief het sterkst; weinig uitgebroken vezels bij het schaven. |
| Warrig | Krom en gedraaid door de boom, bijvoorbeeld rondom kwasten. | Moeilijk te bewerken; niet geschikt voor constructie. |
| Kruisdraad | Dan weer linksom, dan weer rechtsom. | Vooral bij tropisch hout. Op het kwartierse vlak een streeptekening van verschillende kleur en glans. |
| Gegolfd | Volgen een golvend patroon. | Na het schaven een fraai patroon; ook wel gewaterd of moiré. |
De bolletjes bij sterkte, schaven en tekening in de tekening hierboven zijn een eigen inschatting, als geheugensteun — geen meetwaarden.
04 In de werkplaats
- Lees de draad op de zijkant voordat je begint. Zie je de lijntjes naar rechts omhoog lopen, schaaf dan naar rechts. Twijfel? Een proefhaal aan het eind van de plank laat het meteen zien.
- Scheurt het uit? Draai de plank om (kop en staart), niet je schaaf harder aanzetten.
- Draait de draad halverwege — bij een kwast, of bij kruisdraad steeds opnieuw — dan schaaf je het ene stuk de ene kant op en het andere stuk de andere kant.
- Moeilijke draad (warrig, kruis, gegolfd): een vlijmscherp ijzer, een dunne spaan, de spaanbreker dicht bij de snijkant, en schuin schaven. Wat dan nog uitscheurt, haal je weg met een schraapstaal.
- Machines lezen ook draad. Scheurt het hout uit op de vlakbank of de vandiktebank, voer de plank dan andersom in.
- Kies rechte draad voor wat sterk moet zijn — poten, regels, stelen — en bewaar warrig, kruis- en gegolfd hout voor panelen en fineer, waar de tekening telt.
Om te onthouden
- Draad = vezelrichting, ten opzichte van de lengte-as van de boom.
- De draad valt zelden samen met het vlak van de plank: lees hem af op de zijkant.
- Met de draad schaven: de vezels lopen in de schaafrichting omhoog naar het oppervlak. Tegen de draad: inspringsels en een ruw oppervlak.
- Vier soorten: recht (sterkst), warrig (moeilijk, niet constructief), kruisdraad (strepen van kleur en glans), gegolfd (gewaterd, moiré).