Bomen voor de meubelmaker · loofhout
Beuk
Fagus sylvatica — het werkpaard van de werkplaats
Geen hout gebruiken we zo veel en zo gedachteloos als beuken: de werkbank, de schaaf, de broodplank, de stoel in het café. Het is hard, fijn, kleurloos en smaakloos, en het laat zich buigen als geen ander. Eén gebrek: het blijft zijn hele leven bewegen.
De beuk groeit…
Paspoort
- Hoogte
- Zo'n 30 m, uitschieters tot 45 m.
- Stam
- 1 tot 1,5 m dik. In het bos gemiddeld 9 m takvrij, soms 15 m.
- Familie
- Fagaceae — familie van eik en tamme kastanje.
- Groeigebied
- Heel Europa. Verwante beuken groeien in West-Azië, Noord-Amerika en Japan.
- Volumieke massa
- 710 kg/m³ bij 12 % vocht (690–750); vers bijna 1000 kg/m³.
- Duurzaamheid
- Klasse 5 van 5: niet duurzaam. Niets voor buiten.
- Draad · nerf
- Recht, soms golvend · fijn, gelijkmatig.
- Ook bekend als
- Buche de beech en hêtre fr — en in de handel naar herkomst: Deens, Frans, Slavonisch beuken…
01 Twee eigenschappen
Het buigt als geen ander
Van alle inlandse houtsoorten is beuken dé buiger. Gestoomd gaat het om een mal zonder te stuiken: de vezels aan de binnenkant van de bocht worden niet in elkaar gedrukt en de buitenkant scheurt niet. Duw de uiteinden van de lat naar elkaar toe — en probeer het daarna eens met populier.
Beuk — buigen: zeer goed. Schuif om de lat te buigen.
…en het werkt als een gek
De keerzijde. Beuken krimpt en zwelt met de luchtvochtigheid mee als bijna geen ander hout: 11,8 % tangentiaal en 5,8 % radiaal, van kletsnat tot kurkdroog. Een lade die in de winter soepel loopt, klemt in een vochtige zomer. Draai aan het weer.
Beuk, dosse: 11,8 % krimp tangentiaal. Bij 65 % luchtvochtigheid zit er zo'n 12 % water in het hout en is de lade 150,0 mm hoog. Die loopt lekker. Houtinfo zegt het kort: werken groot. Droog beuken dus tot de vochtigheid van de plek waar het komt te staan — en gestoomd beuken is iets rustiger.
02 Twee kenmerken
Spiegeltjes en spikkels
Beuken heeft weinig tekening — de jaarringen zijn flauw, de vaten klein en overal — maar het heeft wél honderden mergstralen, tot 4 mm hoog. Op het kwartiers vlak liggen ze plat en glanzen ze als spiegeltjes; op het dosse vlak zie je ze dwars doorgesneden, als fijne spikkels. Pak de loep.
Kwartiers: spiegeltjes. De mergstralen liggen hier plat in het vlak en glanzen als honderden kleine spiegeltjes, tot 4 mm hoog. Dit is het beuken van stoelzittingen en werkbanken. Beweeg de loep over de plank. De nerf is fijn en gelijkmatig — de vaten zijn klein en zitten overal, zonder de grove voorjaarsporiën van eiken. Daarom voelt geschaafd beuken zo glad en egaal aan.
Van wit tot roze
Kernhout en spint zijn bij beuken niet uit elkaar te houden: het hele blok is witachtig tot lichtbruin. Wat je in de winkel ziet, is meestal gestoomd — en dus roze. Kies een beuk.
Witachtig tot lichtbruin. Spint en kern zijn niet uit elkaar te houden: beuken heeft geen gekleurd kernhout. Ongestoomd gaat het vooral in het binnenwerk van meubels.
03 Wat maak je ervan?
Alles wat droog blijft. Buiten houdt beuken het niet lang vol; binnen is het bijna onverslijtbaar.
Omdat het buigt
- Caféstoelen
- Trapleuningen
- Gebogen randen en rompen
- Hoepels
Omdat het kleur- en smaakloos is
- Broodplanken en lepels
- Lepelrekken en bakken
- Speelgoed
- Borstels
Omdat het hard en fijn is
- Werkbanken en schaven
- Traptreden en parket
- Gymnastiekvloeren
- Triplex
Samengeperst
- Tandwielen en weefspoelen
- Kogelvrije deuren
- Industriële glijbanen
04 Wist je dat…
- …je beuken kunt samenpersen? Bij 115 °C en 300 atmosfeer wordt het veel zwaarder en sterker — Lignostone, Delignit, Panzerholz — en dan maak je er tandwielen en inbraakvrije deuren van.
- …beuken dat boven de 60 °C is gedroogd, rood wordt?
- …beuken bij het boren brandvlekken krijgt als je gereedschap niet scherp is? Altijd voorboren, altijd scherp.
- …vers beukenhout bij gevoelige mensen huiduitslag kan geven, en het stof astma? Afzuiging aan, stofmasker op.
- …er sinds 1983 twee Nederlandse normen voor beuken bestaan: NEN 5478 voor ongekantrecht en NEN 5479 voor gekantrecht hout?