Beuken DnD-tafel

01 Het model

Op deze pagina heten de onderdelen zo: de bladplanken (de vier planken van de lijst), de sponning aan hun binnenkant, het inlegblad dat daarin komt te liggen (het speelveld — niet in het model), de regels, de tussenregels en de poten.

02 Het blad: welke kant boven?

Kijk naar de kopse kant van elke bladplank. Zie je de jaarringen als liggende bogen, dan is het een dosse plank; staan ze rechtop, dan is hij kwartiers. Dat bepaalt het antwoord.

Waarom de schorszijde? Omdat een dosse plank werkt, en de richting waarin hij dat doet uitmaakt voor een lijst die op regels ligt. Hieronder ligt één lange bladplank met zijn kopse kant naar je toe op de regel, met het inlegblad in de sponning. Draai hem om, en draai aan het weer.

Hoe breed zijn je bladplanken? mm

Droogt de plank — de eerste winter in een verwarmde kamer is de grootste stap — dan trekt hij met de schorszijde boven hol: de randen willen omhoog, het midden blijft op de regel liggen. Aan de buitenrand zit je bevestiging en op de hoek de verbinding met de korte plank: die houden de randen vlak. Met de hartzijde boven trekt diezelfde plank bol: een rug over de lengte van de plank, die niets naar beneden kan trekken, en op elke hoek een trapje tussen de twee planken.

Er zijn ook meubelmakers die de hartzijde boven leggen, bijvoorbeeld bij een werkbank, waar een bol blad niet stoort en een hol blad water vasthoudt. Voor een lijst op regels, die vlak moet aansluiten op het inlegblad, is schorszijde boven de veilige keus.

Nog twee dingen bij het uitzoeken van de planken: geen hartplank (het merg in de plank — die scheurt altijd), en een rechte draad, zodat de bovenkant mooi te schaven is. Een rode kern mag: die is even sterk, het is alleen kleur.

03 De poten

Een poot is een balkje van zo'n 70 × 70 mm, naar onderen taps aan de twee binnenkanten. Bij een balkje gaat het niet om boven of onder, maar om hoe de jaarringen in het kopse vlak staan — en of het hart erin zit. Drie mogelijkheden:

• Rechte draad langs de buitenvlakken. De taps zaag je uit de binnenkanten; de twee buitenvlakken blijven recht. Kies hout waarin de draad evenwijdig aan die buitenvlakken loopt. Dan loopt de draad bij de taps nergens het hout uit en kan de poot daar niet kortdradig afbreken.
• Alle vier dezelfde kant naar buiten. Welke vlakken dat zijn, lees je bij 04. Bij half-kwartiers ogen alle zijden gelijk; bij ringen langs één zijde kies je welke zijde (vlam of streep) naar de lange kant van de tafel wijst, en doe je dat bij alle vier hetzelfde.
• Lijm je een poot op uit twee delen, leg dan de hartzijden tegen elkaar: de twee helften willen dan tegengesteld werken en houden elkaar recht.
• Rode kern mag, ook hier: even sterk, alleen een andere kleur.

04 Verjongen: welke kant?

Verjongen doe je aan de twee binnenvlakken, zoals in het model. De buitenvlakken blijven recht en staan in lijn met de regels; de poot wordt naar binnen toe lichter zonder naar buiten te hellen. Alle vier de vlakken verjongen kan ook (strakker, meer werk); alleen de buitenvlakken verjongen oogt alsof de poot naar buiten valt.

Wélke twee vlakken van de balk de binnenvlakken worden, hangt af van hoe de ringen erin zitten. De regel: de binnenhoek komt op een hoek waar de ringen op uitkomen, en een hartzijde verjong je weg. In de binnenhoek komt straks ook de stokschroef, dus de twee keuzes vallen samen. Per type balk:

De taps zelf is maar klein — van 70 naar zo'n 45 mm over 650 mm is nog geen 2° — dus daar mag de draad gerust een beetje uit het hout lopen. Loopt de draad in de balk een beetje schuin, leg hem dan zo dat hij aan de buitenvlakken evenwijdig loopt: die zie je, en die dragen.

05 De stokschroeven

Zo'n poot zit met een hoekijzer vast: een stalen strip schuin over de binnenhoek, aan beide regels geschroefd, en één stokschroef — houtdraad in de poot, metrische draad door het ijzer, een vleugelmoer erop — die de poot tegen de regels trekt. Waar je boort:

• In de binnenhoek, precies op 45°, gericht op de buitenhoek. Dan trekt de stokschroef de poot recht tegen beide regels. Staat hij scheef, dan trekt hij de poot naar één regel toe.
• Op de hoogte van het gat in het hoekijzer, meestal het midden van de regel. Houd minstens 25 mm aan onder de bovenkant van de poot en blijf in het rechte blok — nooit in de taps, daar is de poot al smaller.
• Haaks op de draad, dus in het langshout: daar houdt een schroef vele malen beter dan in kopshout. Hier is dat vanzelf zo.
• Langs de ringen, niet naar het hart toe. Een schroef splijt hout in het vlak van zijn as en de vezels. Wijst de schroef naar het hart, dan ligt dat vlak in de mergstralen — bij beuken het vlak waarlangs het het makkelijkst splijt (dat zijn de spiegels). Loopt hij tussen de ringen door, dan niet. Met de ringen van buitenhoek naar binnenhoek (hoofdstuk 04) komt dat vanzelf goed.

Boren in beuken — houtinfo zegt het kort: voorboren noodzakelijk, bij boren gevoelig voor verbranden:

• Voorboren op de kerndiameter van de houtdraad: voor een stokschroef M8 meestal 6 mm, voor M10 zo'n 7,5 mm. Zo diep als de houtdraad lang is, plus een paar millimeter.
• Scherpe boor, matig toerental, vaak terugtrekken om de spanen te lossen. Beuken brandt snel; een bruin gat is een los gat.
• Op een hoek loopt een boor weg. Zet de poot in een V-blok of gebruik een boormal met 45°-geleiding, en begin met een centerpons of een dun voorboortje. Of boor vóór je verjongt: dan is de poot nog overal recht en ligt hij stil.
• Indraaien met twee gecontrade moeren op de metrische draad, nooit met een tang op de draad. Een beetje was op de houtdraad helpt.
• Niet door een kwast, en niet zo dicht bij de bovenkant dat de hoek uitbreekt. Een rode kern is geen bezwaar.

06 Regels en tussenregels

Voor de regels geldt wat voor de poten geldt: rechte draad, geen hart. Kwartiers is het rustigst — de bovenkant van de regel blijft dan recht, en daar ligt het blad op. Bij dosse leg je de schorszijde naar buiten; een eventuele bolling komt dan naar buiten, waar hij niet tegen het blad drukt. De tussenregels zet je met de ringen rechtop (de brede kant verticaal, zoals in het model): zo blijven ze recht en stijf.

07 Ruimte om te werken

Beuken werkt groot, en een speeltafel staat in een verwarmde kamer: droog in de winter, vochtiger in de zomer. Reken op een verschil van zo'n 3 % houtvocht over het jaar. Voor jouw bladplanken van 100 mm betekent dat:

• Geef het inlegblad speling in de sponning: in de breedte minstens 3,4 mm in totaal bij dosse bladplanken, en dan nog een millimeter voor de zekerheid. In de lengte beweegt de lijst bijna niet.
• Maak het inlegblad niet van massief hout — dat beweegt zelf nog veel meer dan de lijst, zie de tabel. Plaatmateriaal (multiplex, mdf, desnoods gefineerd) blijft op zijn plek.
• Zet het blad vast met klosjes of schroeven door sleufgaten, zodat elke bladplank in de breedte kan schuiven. Nooit vastlijmen op de regel.
• Laat het hout eerst een paar weken liggen in de kamer waar de tafel komt te staan, en zaag dan pas op maat. Zo haal je de grootste stap uit het hout vóór het een tafel is.
• Olie of lak beide kanten van het blad, anders trekt het alsnog krom.