Houtkennis › Gereedschap
Zagen
Om te begrijpen wat een handzaag doet, kijk je naar de tanden: hoe ze geslepen en hoe ze gezet zijn. De zaagtanden zijn ontworpen om te schulpen of af te korten, om droog of vochtig, hard of zacht hout te zagen. De afstand tussen de tanden en de stand van de tanden bepalen voor welk doel een zaag geschikt is.
01 Snijkantgeometrie
Een zaagtand is een klein snijgereedschap met een eigen vorm. Klik op een onderdeel om het in de tekening te zien, en verander de hoeken met de schuiven.
γ + β + α = 5° + 55° + 30° = 90° — schulpzaag-achtig: op stoot
Tandborst. De kant die naar voren is gericht. Bij het zagen wordt de tandborst belast.
| Tandborst | de kant die naar voren is gericht; bij zagen wordt de tandborst belast |
|---|---|
| Tandrug | de kant die naar achteren is gericht |
| Vrijloophoek α | de hoek tussen de wig en het materiaal; de tandrug moet vrijlopen, zodat de spaan afgevoerd kan worden |
| Wighoek β | de hoek waarin de zaagtand geslepen is |
| Spaanhoek γ | de stand van de zaagtand ten opzichte van het hout |
| Tandholte | de ruimte waarin het zaagsel wordt meegevoerd |
| Tandsteek | de afstand tussen de tandpunten; bepaalt of de zaag voor grof of fijn werk geschikt is |
| Snijlijn | de lijn waarin de snijpunten van de zaag liggen |
02 Schulpen en afkorten
Schulpen — in de lengte
Bij het schulpen wordt het hout in de lengterichting gezaagd. De punten van de zaagtanden maken een krul en werken als een reeks kleine beiteltjes die door het hout geduwd worden.
De tandborst van een schulpzaag staat bijna rechtop en heeft een kleine positieve spaanhoek: de tand staat op stoot. Hoe meer op stoot, hoe geschikter voor grof zaagwerk. De onderkant van de tand is vlak geslepen en werkt als een beiteltje.
Afkorten — dwars
De tanden van de afkortzaag moeten de vezels dwars doorsnijden. Ze zijn om en om schuin geslepen en werken aan beide kanten als mesjes, zonder grove splinters achter te laten.
De tand van de afkortzaag hangt voorover, heeft een negatieve spaanhoek en staat minder op stoot. Hoe minder op stoot, hoe geschikter voor fijn zaagwerk.
Gebruik je bij het afkorten een schulpzaag, dan worden de vezels niet doorgesneden maar gebroken: het hout gaat aan de zijkant en aan de achterkant rafelen. Probeer het:
Rafelen. De beiteltjes van de schulpzaag snijden de vezels niet door maar breken ze. Het hout rafelt aan de zijkanten van de snede, en aan de achterkant, waar de tanden eruit komen.
In de tekening van de snijkantgeometrie hierboven kun je beide zagen kiezen: zie hoe de tand van de schulpzaag rechtop staat en die van de afkortzaag achteroverhelt.
03 Goed zaagwerk
Goed zaagwerk krijg je als de zaag snijdt en zonder grote druk door het hout gaat. "De zaag moet het werk doen" is de bekende uitdrukking die daarbij past.
Zetten
Een zaag mag niet klemmen in de zaagsnede. Om dat te voorkomen worden de tanden gezet: de tandpunten worden om en om een beetje naar buiten gebogen. Ze steken dan aan beide kanten iets buiten het blad uit, zodat de zaagsnede breder wordt dan het zaagblad.
Goed gezet. De tandpunten steken aan beide kanten iets buiten het blad uit: de zaagsnede is net breder dan het blad, dus het klemt niet, en het blad wordt nog recht geleid. Vuistregel: droog, hard hout wil weinig zetting; vochtig, zacht hout meer. Tekening sterk vergroot.
Het zaagblad
Een goed zaagblad is recht, zo dun mogelijk en schoon en glanzend.
- Recht — met een krom blad is het onmogelijk een rechte lijn te zagen.
- De juiste dikte — dun genoeg om de zaag makkelijk door het hout te duwen, dik genoeg om recht te blijven en niet te knikken.
- Niet laten lopen — wijk niet af van een eenmaal begonnen lijn. Bijsturen in de snede vervormt het blad.
- Schoon en glanzend — een blad zonder roest of hars glijdt makkelijk door de snede.
Om te onthouden
- Spaanhoek + wighoek + vrijloophoek = 90°.
- Tandsteek groot = grof werk; tandsteek klein = fijn werk.
- Schulpzaag: in de lengte; tanden recht geslepen (beiteltjes), positieve spaanhoek, op stoot.
- Afkortzaag: dwars; tanden om en om schuin geslepen (mesjes), negatieve spaanhoek, minder op stoot.
- Schulpzaag dwars door het hout: de vezels breken en het hout rafelt.
- Zetten: de tandpunten om en om naar buiten, zodat de zaag niet klemt.
- De zaag moet het werk doen; een goed blad is recht, dun en schoon.